Er zijn echter weinig hulpverleners die, met verstand van autisme, partners kunnen coachen in het verbeteren van hun relatie.  In de regio waar ik werk, in een ruime straal om Zwolle (soms zijn mensen graag bereid om een uur te reizen), heb ik een collega, …, die ook veel werkt met (echt)paren.  Hij gaf een paar maanden geleden een training in het herkennen en omgaan met autisme bij volwassene.  Daar namen zowel coaches als enkele partners (met en zonder autisme)aan  deel. Ook al werk ik langer met deze problematiek, toch was de training geweldig leerzaam en boeiend. Het sterkte mij in mijn overtuiging dat je begrip en verdraagzaamheid kunt ontwikkelen en je relatie een wending kunt geven, die voor beiden weer prettig is.
Soms is de rek uit de relatie. Meestal is het de partner zonder autisme die niet verder wil. Ik werk niet alleen als coach, maar ook als geregistreerd nmi-mediator en begeleidt partners in het hele traject van de scheiding. Dit levert heftige taferelen op. De ander voelt zich in de steek gelaten, onbegrepen en hij begrijpt ook letterlijk niet waarom de partner de relatie wil verbreken. Ik weet inmiddels dat voor iemand met autisme zo’n situatie zo ontregelend, onzekermakend is, dat hij kan vervallen in koppig gedrag, niet mee willen werken en dat achterdocht de kop opsteekt. Een mediator, zonder deze kennis, trekt een verkeerde conclusie:  ‘de man is niet bereid om in overleg tot een scheiding te komen” Mis, zou ik zeggen. De man is onmachtig om op dat moment de bedreiging van de scheiding het hoofd te bieden. Daar komt dan nog eens bij dat iemand met autisme zich per definitie  niet goed kan inleven in de situatie van de ander. Dat is een vereiste voor mediation. Ik vind echter dat ik als mediator primair een taak heb om de communicatie op gang te brengen, dus ook in gevallen waarin 1 van de betrokkenen juist een communicatieprobleem heeft. Ik heb niet voor niets op mijn visitekaartje staan ; ’’achter elk verwijt schuilt een wens” . Ik leg mij dus niet neer bij de getoonde achterdocht, de koppigheid of het onvermogen om zich in de ander te verplaatsen. Achter die gedraging gaat veelal de onzekerheid schuil, de wens om het beëindigen van de relatie met een gevoel van rechtvaardigheid af te  kunnen sluiten.
Door het ervaren van begrip, door aandacht te besteden aan datgene wat niet geuit wordt, maar mogelijk wel aanwezig is, komt dan het gesprek weer op gang.

Enkele maanden geleden begeleide ik een echtpaar uit de regio Zwolle, dat ‘zonder al
die oude koeien uit de sloot te halen’ wilde scheiden, na 20 jaar huwelijk en 2 jaar forse
problemen. “Wij willen in overleg scheiden, kunt u dat snel en zakelijk,” vroegen ze mij. Ik
antwoordde: “ Het gaat erom of u dat kunt. Ik ga niet sneller dan u samen kunt. Er is grote
aandacht voor het zakelijke, dat wil zeggen, er moet gewoon wat geregeld worden. Maar ik
weet ook dat een scheiding in de meeste gevallen betekent dat je door het rulle zand van
emoties moet.”

Ik heb in een enkele scheiding of het verbreken van samenlevingsrelaties meegemaakt dat er
in één gesprek al volstrekte overeenstemming was over alles wat er geregeld moest worden.
Bijna altijd zijn er belangentegenstellingen, emotionele blokkades of dilemma’s over wat
eerlijk en rechtvaardig is. Of wat goed is voor de kinderen. Dat hoort er bij.

Misschien kan een huwelijk, dat gesloten is op zakelijke gronden, zonder persoonlijke liefde
of een gevoel “met jou wil ik mijn leven delen”, zakelijk ontbonden worden. Maar zelfs in dat
geval kunnen gevoelens, emoties, die in de zakelijke relatie een rol spelen, een complicatie
vormen. Een ‘zakelijke’, lees niet door emoties beïnvloede, scheiding bestaat m.i. niet.
Hooguit kan het zijn dat de emoties zoveel mogelijk tijdelijk geparkeerd worden.

Scheiden is een ingrijpende gebeurtenis. Dat is zo, omdat een partnerrelatie een belangrijke
vervulling is van de menselijk behoeften aan geborgenheid, aan respect, gehoord en gezien
worden. Ook de behoefte om met een ander belangrijke kwesties emotioneel te delen, een
gevoel van ‘samen’ te ervaren, kan een belangrijke reden zijn om voor een bepaalde partner
te kiezen.
Een relatie brengt ook ordening aan in je leven. Je weet aan wie je trouw wilt zijn, je weet bij
wie je terecht kunt in geval van twijfels, verdriet of andere emoties. De relatie biedt veelal
ook een regeling van inkomen, bezit en uitgaven. Wie betaalt wat, delen we inkomsten
en uitgaven, welk bezit blijft nadrukkelijk van mij? Die zakelijke verdeling gebeurt op basis
van emoties . Omdat ik je vertrouw en weet dat je het beste met me voor hebt, zeg ik met
een gerust hart ja, als je meent dat je een grote uitgave wil doen. Of ik gun die je een eigen
ruimte in het huis als atelier, omdat ik weet dat je daar gelukkiger van wordt.
Een partnerrelatie is ook samenwerken. Dat kan als je vertrouwen in elkaars intenties
ervaart; als je elkaar ruimte gunt en elkaars capaciteiten kent en erkent. Vaak zijn partners
complementair aan elkaar.
Zo vormen vertrouwen, respect en bijvoorbeeld, de wens om te delen een basis, een bodem
in de relatie. Deze basis biedt een grote mate van voorspelbaarheid en daardoor lossen veel
kwesties zich van zelf op.

Bij een verstoorde relatie, die uitmondt in de wens van tenminste één van de partners om
de relatie te beëindigen is de basis voor een groot deel weggevallen. Het vanzelfsprekende
vertrouwen is geschonden, het respect is weggeëbd of bijvoorbeeld de wens om te delen is
er niet meer. Keuzes of uitkomsten zijn niet meer voorspelbaar. Er is veel minder ‘samen’, er
zijn nu duidelijker persoonlijke wensen en belangen. Heel begrijpelijk en legitiem.

In feite ga je bij een scheiding je relatie ontvlechten en dat vereist geduld en respect voor
de ander in diens nieuwe positie van bijna ex-partner. Wil je de schade die een scheiding
oproept beperken dan is het lastig om zakelijk, snel en goedkoop uit elkaar te gaan.

Rob de Klerk december 2011